Dokładnie 17 lat temu, 6 marca 2009 roku, na ekrany kin wszedł film, który na zawsze zmienił sposób myślenia o adaptacjach komiksów. Watchmen: Strażnicy w reżyserii Zacka Snydera nie był tylko kolejnym blockbusterem. Był świadomym, kontrowersyjnym i niezwykle dojrzałym studium mitu superbohatera, które pokazało, że w tym gatunku jest miejsce dla projektów ambitnych, wymagających i kierowanych do myślącego widza.
Adaptacja „nieadaptowalnego” komiksu
Podstawą filmu był kultowy komiks Alana Moore’a i Dave’a Gibbonsa z lat 80. Od momentu publikacji Watchmen uznawano za dzieło niemal niemożliwe do przeniesienia na ekran. Jego struktura była zbyt gęsta, pełna dodatkowych tekstów, fikcyjnych artykułów i złożonych metanarracji. Historia przedstawiała alternatywną rzeczywistość lat 80., w której istnienie zamaskowanych mścicieli wpłynęło na bieg historii, prowadząc świat ku groźbie konfliktu nuklearnego. Bohaterowie nie byli tu czarno-biali, a ich moralność pozostawała ambiwalentna.
Po wielu nieudanych próbach podejmowanych przez dekady, zadania podjął się Zack Snyder, będący świeżo po sukcesie filmu 300. Jego podejście było ikoniczne – wiele kadrów stanowiło bezpośrednie odtworzenie kompozycji z komiksu, co pozwoliło zachować unikatową wierność wizualną. Szczególnie zapada w pamięć genialnie stylizowana sekwencja otwierająca z piosenką Boba Dylana „The Times They Are a-Changin’”, która w elegancki sposób wprowadzała widza w klimat tego świata.
Kontrowersyjne zmiany i widowiskowa akcja
Film Snydera nie był jednak kopią 1:1. Najbardziej dyskusyjną zmianą było zakończenie. W komiksie Ozymandias tworzy sztucznego potwora z kosmosu, którego atak na Nowy Jork jednoczy światowe mocarstwa wobec pozornego zagrożenia. Snyder zastąpił ten wątek manipulacją wokół Doktora Manhattana, czyniąc go globalnym wrogiem. Ta decyzja podzieliła fanów – jedni widzieli w niej nadmierne odejście od oryginału, inni uznali ją za bardziej kinową i spójną.
Film znacząco różnił się również w sposobie prezentacji akcji. Komiks Moore’a pokazywał brutalne, krótkie i mało heroiczne starcia. Snyder odwrócił ten schemat, tworząc dynamiczne, spektakularne sekwencje pełne efektownych ciosów i ujęć w zwolnionym tempie, jak choćby w rozbudowanej scenie ucieczki Rorschacha z więzienia. Choć styl ten odbiegał od surowego tonu pierwowzoru, pomógł przyciągnąć masowego widza do tej skomplikowanej historii.
Kultowy status i osiągnięcia
- Watchmen nie odniósł spektakularnego sukcesu finansowego (budżet 130 mln USD, box office 185 mln USD), ale zdobył status produkcji kultowej. Film doceniono za ambicję i wizję, co zaowocowało licznymi nominacjami oraz nagrodami branżowymi (m.in. Saturnami). Jego różne wersje – kinowa (162 min), reżyserska (186 min) oraz Ultimate Cut (ponad 215 min) – świadczyły o rozległości materiału i ogromnym zaangażowaniu twórców.
Produkcja udowodniła, że adaptacja komiksu może być intelektualnym, dojrzałym dziełem, niekoniecznie nastawionym na prostą rozrywkę. Ugruntowała też pozycję Snydera w Hollywood, otwierając mu drogę do kolejnych projektów DC, takich jak Człowiek ze stali czy Batman v Superman: Świt sprawiedliwości.
Dlaczego Watchmen jest tak ważny dzisiaj?
Mimo upływu lat wpływ Watchmen: Strażników jest nadal widoczny. Film był prekursorem trendu mrocznych, dekonstruujących mit superbohatera adaptacji, który później zaowocował takimi produkcjami jak Joker czy serial The Boys. Pokazał, że gatunek ten może eksplorować tematy polityczne, filozoficzne i moralne, nie tracąc przy tym na widowiskowości.
To właśnie ten film, w czasie gdy Marvel zaczynał budować swoje bardziej optymistyczne uniwersum, stanowczo zaznaczył, że istnieje alternatywa dla estetyki Disneya. Udowodnił, że jest miejsce dla ambitnych, trudnych i nieoczywistych projektów, które nie boją się zadawać pytań o naturę władzy, strachu i etyki w świecie pełnym „herosów”. Watchmen pozostaje jednym z najważniejszych i najdojrzalszych filmów superbohaterskich w historii kina – kamieniem milowym, którego rocznica przypomina, że ekranizacje komiksów mogą być także wielką, wymagającą sztuką.